Í húsum skáldsins

Tíðarfarið í Valparaíso í miðjum september minnir nokkuð á dæmigert íslenskt svikalogn í sjávarþorpum á sumrin. Það er vor í lofti á suðurhveli og sólin skín á bárujárnshúsin á hæðunum frægu sem áunnið hafa chileönsku hafnarborginni gæðastimpil frá UNESCO. Sunnudagurinn er bjartur og fagur og það eina sem að rýfur þögnina eru kirkjuklukkurnar að hringja inn á sínar rammkaþólsku samkomur og geltandi hundaflokkarnir sem ráfa um strætin í leit að ruslapokum sem ekki hafa verið hengdir upp á húsin, nógu hátt til að stökkkraftur göturakka dugi ekki til. Síðan berst úr fjarska taktfastur málmsláttur. Þar eru þeir komnir, kallarnir á bílunum með gaskútana til að fylla á birgðir heimilanna. 

En svikalognið dugir til hádegis. Þá fer að blása hressilega og grunlausir ferðamenn sem fóru út á skyrtunni og jakkanum verða illa úti og flýta sér til baka á sinn gististað til þess að ná sér í peysu – og helst tvær. Þannig er vorið í hafnarbæjunum niður við Kyrrahafsströnd Suður-Ameríku. 

Alvöru ríkisfjölmiðlar

Ég skal fyllilega viðurkenna það hér og nú að ég hef ekki haft tækifæri til þess að fylgjast með umræðunni í kringum RÚV-frumvarpið sem samþykkt var nú í vikunni eftir mikið japl, jaml og fuður. Ég veit því ekki hvort að stjórnarandstaðan hefur rétt fyrir sér með vitleysu nýju laganna, heldur segi einungis: ,,Getur RÚV nú virkilega versnað enn þá meira og hundsað hlutverk sitt enn þá fremur sem fjölmiðill í almannaþágu?”. Er það virkilega hægt?

Maður ársins

Þessa dagana tíðkast að kjósa út um allt menn ársins. Áberandi er að í slíkum kjörum hversu oft þeir verða ofan á sem framið hafa hetjudáðir eða uppskorið aðdáun landans einhvern tíma seinni partinn í desember, slíkt er gullfiskaminni okkar flestra. Reyni maður hins vegar að rembast við og muna eitthvað lengra en bara nokkrar vikur aftur í tímann kemur aðeins eitt nafn upp í huga minn: Andri Snær Magnason.

Þegar stórt er spurt…

Fá álitamál eru eins vandmeðfarin og í augum Vesturlandabúa þessi misserin og staða kvenna í samfélögum Múslima. Erfitt er fyrir þá sem ekki þekkja til af eigin raun að fella dóma um það hvort þær eru kúgaðar af samfélögum sínum eða einfaldlega sáttar við lífið og tilveruna þó að hún kunni að líta öðruvísi út en sú sem við þekkjum hér í Vestrinu.
Það gildir eins og oft áður að þeir sem vita minnst eru oft fljótastir að dæma. Það er lítið mál að skella fram alhæfingum en mun erfiðara hins vegar að taka afstöðu að vel ígrunduðu máli enda vita það flestir sem slíkt leggja í vana sinn að oftar leiðir ein spurning einungis til fleiri spurninga heldur en eins ákveðins svars.

Þar sem glæpirnir borga sig

Einna syðst á Skánartá Svíþjóðar kúrir smábærinn Ystad með sína 17 þúsund íbúa. Sagt er að hvergi á Norðurlöndum og óvíða í Evrópu sé að finna eins heillega bæjarmynd frá horfnum tíma og í þessum skánska smábæ. Bæinn prýða á fjórða hundrað bindiverkshús, meðal annars það elsta sem enn stendur á Norðurlöndum öllum, byggt árið 1480. Ystad hefur í aldanna rás notið staðsetningar sinnar þegar kemur að samgöngum á sjó norðan úr Svíþjóð og suður í álfu. Höfnin er lífæð bæjarins, ferjur fara með reglulegu millibili frá höfninni í Ystad suður til Póllands og Borgundarhólms og smábátahöfnin er þéttskipuð litríkum fleyjum.

„Aftur til þín, Þröstur…“

Íslensk dagblöð berast manni ansi tilviljanakennt í hendur hingað til mín í Malmö. Ég rakst þó á gamlan Mogga frá upphafi mánaðarins (3. desember) um daginn. Í Lesbók blaðsins var ágætis grein eftir ritstjórann Þröst Helgason um Íslensku bókmenntaverðlaunin. Þar kallar hann verðlaunin hiklaust „útgefendaverðlaun“ enda séu það stóru útgefendurnir sem standi að verðlaununum og skipa sjálfir dómnefndirnar sem velja eiga á milli verkanna.

Samband ljóss og manns

Um þessar mundir stendur yfir samsýning listasafnanna í Malmö og Lundi á verkum Ólafs Elíassonar undir heitinu The Light Setup. Sýningarnar tvær eru ólíks eðlis. Í Malmö er til sýnis tvískipt verk þar sem samspil dagsljóss og tilbúins ljóss er annars vegar í brennidepli og hins vegar er rými baðað gulu ljósi þar sem aðeins einn litaskali er sýningargestum greinilegur. Í Lundi eru til sýnis ýmis konar líkön og skissur af stærri verkum. Þar er líka að finna fullbúin verk Ólafs af ólíku tagi og frá ýmsum tímabilum en margt af því sem fyrir augu ber í Lundi var einnig til sýnis á Frost Activity-sýningu Ólafs í Listasafni Reykjavíkur í upphafi síðasta árs.

Drögum söguna fram í dagsljósið

Það þurfa ekki allar aðgerðir sem miða að því að draga fólk að miðbæ Reykjavíkur að kosta mikinn pening eða fyrirhöfn. Í sumar hafa söfn Reykjavíkurborgar til að mynda staðið fyrir sameiginlegri dagskrá undir yfirheitinu Kvöldgöngur í Kvosinni þar sem boðið hefur verið upp á göngur um miðbæ Reykjavíkur undir leiðsögn öll fimmtudagskvöld. Það er skemmst frá því að segja að mæting í þessar göngur hefur verið langt yfir væntingum og þátttakendur hafa verið mjög áhugasamir um þær hliðar borgarlífsins sem dregnar hafa verið fram í hverri göngu fyrir sig. Í kjölfarið hefur hins vegar vaknað sú spurning hvers vegna ekki sé gert meira af svo góðu til þess að draga fram menningu og sögu miðbæjarins og gera hana sýnilegri almenningi oftar en bara eina og eina kvöldstund?

Ok karlmennskunnar

Eitt af því sem einkennir Svía er hversu ofboðslega mikið þeir velta hlutunum fyrir sér og grandskoða allt ofan í kjölinn. Stundum finnst Íslendingnum þessi árátta þeirra ganga ögn út í öfgar og bíður þess bara að þeir drífi hlutina af í stað þess að þurfa að diskútera þá út í hið endalausa. En þetta hefur líka vissulega sínar mörgu góðu hliðar, meðal annars þegar kemur að þeim sterílíseruðu kynjamyndum sem Svíar hafa náð nokkrum árangri í að afbyggja með því að kafa markvisst ofan í viðfangsefnið og halda stöðugt við í umræðunni.

Nýir ,,Ragnarar í Smára”

Maður getur ekki stillt sig um að heillast alveg upp úr skónum af glæsilegri innkomu Björgólfsfeðga, þeirra Björgólfs Guðmundssonar og Björgólfs Thors Björgólfssonar, inn í íslenskt þjóðlíf á undanförnum misserum. Ekki bara hafa þeir hrært rækilega upp í stöðnuðu valdamynstri þrásetinna valdablokka – þeir hafa líka staðið sig frábærlega í því að veita dýrmæta innspýtingu út í samfélagið til þess að auðga það og styrkja.

Meira um tilnefningar gærkvöldsins

Í gær var tilkynnt um tilnefningar til Íslensku bókmenntaverðlaunanna 2003. Verðlaunin verða afhent í byrjun næsta árs, í fimmtánda sinn. Lengi hefur verið deilt um form þessara verðlauna og þær margvíslegu aðferðir sem reyndar hafa verið til að ná fram hlutlægu og sönnu mati á því hvaða bækur standa upp úr flórunni allri. Í fyrra var horfið frá afar umdeildu einvaldsfyrirkomulagi sem reynt hafði verið árin tvö þar á undan. Var það mikið heillaskref enda vafasamt í meira lagi að verðlaun sem bera jafn stóran og mikinn titil og Íslensku bókmenntaverðlaunin byggist aðeins á persónulegu mati einhvers eins aðila.

Endalaus kvikmyndahátíð

Sellan er svo heppin að hafa innan sinna vébanda fólk sem staðsett er í gamla nýlenduveldinu Danmörku og segir reglulega frá lífinu og tilverunni þar í landi. Nú er ég að hugsa um að gerast svo djarfur að slást í hópinn, jafnvel þó að ég dvelji hér aðeins til skemmri tíma meðal Dananna blessaðra.

Ársáskrift að síðasta blaðinu

Ekki verður annað sagt en að hún sé einstaklega óheppileg heilsíðuauglýsingin sem blasir við lesendum TMM (sem nú heitir víst aftur Tímarit Máls og menningar) á fyrstu opnu í nýútkomnu tölublaði þess. Þar er fýsilegt tilboð til lesenda TMM um ársáskrift að blaðinu. Meinið er bara að blaðið er að hætta, líklega kemur ekki út nema eitt tölublað í viðbót. Ætli geti verið að samskiptaleysið innan Edduveldisins sé svona mikið, að ritstjórinn hafi ekki haft hugmynd um endanleg örlög ritsins áður en næstsíðasta hefti þess kemur út? Alla vega er nokkuð ljóst að áskrift að TMM verður ekki fljót að borga sig úr þessu, þó að því sé hátíðlega lofað í auglýsingunni.

Tröllalobbíismi, rónar og rokksköddun

Kannski maður setji sig í smá velvakanda-stellingar og fari að ræða sjónvarpsdagskrána svona til að dreifa huganum aðeins frá stríðsfréttunum öllum. Það er reyndar ekki úr miklu að velja á heimili þess sem þetta ritar – bara ein stöð, ríkisapparatið eina og sanna. Að vísu má bæta ofan á úrvalið fréttum og morgunsjónvarpi á Stöð tvö og svo auðvitað skjáleiknum á Sýn en það er líka allt of sumt. Meira að segja Skjár einn stendur ekki til boða. Við í Þingholtunum erum nefnilega enn þá skilin útundan á dreifisvæði stöðvarinnar og verðum að splæsa í fokdýra greiðu upp á þakið okkar til að fá að vera með. Og því tímir maður auðvitað ekki.

Skammsýni og misskilin góðvild

Þjóðernisrembingur hefur um lengri tíma rímað ótrúlega vel við íslenska þjóðarsál. Stjórnmálamenn sem hafa haldið hugmyndum á lofti um það að Ísland sé best og fallegast og að Íslendingar séu frábærastir og duglegastir hafa einatt fengið gott brautargengi. Á nýliðinni öld var þetta órökstudda mont rauði þráðurinn í stefnum allra stjórnmálaflokka, nema ef til vill Alþýðuflokksins. Þeim flokki var líka frá upphafi refsað fyrir of mikla alþjóðahyggju sem líklega er ein ástæða þess að landsmenn sneru baki við honum og að íslenskum krötum tókst ekki að ná svipuðu fylgi og systurflokkarnir fengu í Skandinavíu.

Takk, strákar!

Jæja, þá er íslenskt útvarp endanlega dautt, týnt og tröllum gefið. Tvíhöfði, eina ljósið í myrkrinu, virðist vera hættur. Eftir stendur samansafn af drasli; ömurlegri og steingeldri tónlist á öllum vígstöðvum og aumkunarverðum þáttastjórnendum sem eru skárstir þegar þeir hafa vit á því að tala sem minnst eða sleppa því bara alfarið.

Tilgerðarlegur gerviglamúr

Um síðustu helgi voru þessi íslensku tónlistarverðlaun afhent á árlegri samkomu tónlistargeirans. Fréttir af hátíðinni hafa verið rækilega tíundaðar í vikunni, þar sem menn hafa verið missáttir við vinningshafa í einstökum flokkum.